11.07.2018

Ważna zmiana w sposobie liczenia terminu przedawnienia roszczeń


Od 9 lipca 2018r. zaczęła obowiązywać ważna nowelizacja przepisów Kodeksu cywilnego w przedmiocie przedawnienia roszczeń (ustawa z dnia 13 kwietnia 2018r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw Dz. 2018 poz. 1104). Poniżej przedstawiamy te zmiany, które dokonują drobnych zmian w instytucji przedawnienia.

Przedawnienie w prawie cywilnym daje możliwość uchylenia się od zaspokojenia roszczenia po upływie określonego prawem terminu. 

Nowe regulacje w zakresie przedawnienia roszczeń

- w art. 117 po § 2 dodaje się § 2(1) w brzmieniu:
„§ 2(1). Po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi.”

Do tej pory, bez wyjątku, przedawnienie roszczenia było zarzutem i sąd w procesie mógł je uwzględnić na wyraźne oświadczenie dłużnika. W chwili obecnej, sąd nie będzie oczekiwał, aż uprawniona strona złoży takie oświadczenie, gdyż z urzędu będzie musiał wziąć pod uwagę możliwość przedawnienia dochodzonego roszczenia. Jednak zmiana w przepisach będzie dotyczyła tylko konsumenta, czyli tylko gdy w sporze z przedsiębiorcą konsument będzie dłużnikiem.

- po art. 117 dodaje się art. 117(1) w brzmieniu:
„Art. 117(1). § 1. W wyjątkowych przypadkach sąd może, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności.

§ 2. Korzystając z uprawnienia, o którym mowa w § 1, sąd powinien rozważyć w szczególności:
1) długość terminu przedawnienia;
2) długość okresu od upływu terminu przedawnienia do chwili dochodzenia roszczenia;
3) charakter okoliczności, które spowodowały niedochodzenie roszczenia przez uprawnionego, w tym wpływ zachowania zobowiązanego na opóźnienie uprawnionego w dochodzeniu roszczenia.”

Przepis ten pozwala na nie uwzględnienie zarzutu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, gdy będą wymagały tego względy słuszności. Ustawodawca jednocześnie ukierunkowuje sąd do tego na co powinien zwrócić uwagę, korzystając z powyższej regulacji. Oczywiście, jak każdy wyjątek, także i ten powinien poddawać się wykładni zawężającej i powinien być stosowany w naprawdę szczególnych okolicznościach. 

- art. 118 otrzymuje brzmienie:

„Art. 118. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.”

Niniejsza regulacja skraca maksymalny okres terminu przedawnienia, który od uchwalenia kodeksu cywilnego wynosił 10 lat. Obecnie będzie to termin 6 letni. Ustawodawca pozostawia bez zmian 3 letni termin przedawnienia roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Przepisy przejściowe

Koniecznym jest jeszcze zwrócenie uwagi na przepisy przejściowe, które pozwolą nam ustalić w jaki sposób mamy liczyć bieg terminu przedawnienia w stosunku do roszczeń, których termin rozpoczął się przed zmianą przepisów, ale się nie skończył.

Odnosi się do tego art. 5 ustawy zmieniającej. Do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych stosuje się od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy przepisy ustawy zmienianej w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Jeżeli zgodnie z ustawą zmienianą, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Jeżeli jednak przedawnienie, którego bieg terminu rozpoczął się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nastąpiłoby przy uwzględnieniu dotychczasowego terminu przedawnienia wcześniej, to przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Do przysługujących konsumentowi roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, których terminy przedawnienia są określone w art. 118 i art. 125 § 1 ustawy zmienianej, stosuje się przepisy ustawy zmienianej, w brzmieniu dotychczasowym.

Roszczenia przedawnione przysługujące przeciwko konsumentowi, co do których do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy nie podniesiono zarzutu przedawnienia, podlegają z tym dniem skutkom przedawnienia określonym w ustawie zmienianej, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Warto jeszcze zwrócić uwagę na zmianę w ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 155, z późn. zm.2)) w art. 187 w § 1 po pkt 1 dodaje się pkt 1(1) w brzmieniu:
„1(1)) oznaczenie daty wymagalności roszczenia w sprawach o zasądzenie roszczenia;

Oznacza to, iż w pozwie koniecznym będzie wskazywanie daty od której dochodzone roszczenie stało się wymagalne.